کرمانشاه یکی از اصیل ترین شهرهای غرب ایران است که ترکیبی بی نظیر از تاریخ باستان، معماری اسلامی و طبیعت کوهستانی زاگرس را در خود جای داده است. مهم ترین جاهای دیدنی کرمانشاه شامل مجموعه تاریخی طاق بستان با سنگ نگاره های ساسانی، کتیبه جهانی بیستون یادگار داریوش بزرگ، تکیه معاون الملک با کاشی کاری های بی نظیر قاجاری، غار آبی قوری قلعه به عنوان بزرگترین غار آسیا و روستای پلکانی هجیج در منطقه اورامانات می شود. علاوه بر این، طبیعت بکر تالاب هشیلان، معبد سنگی آناهیتا در کنگاور و بازار سنتی کرمانشاه از دیگر مقاصدی هستند که هر گردشگری باید در برنامه سفر خود بگنجاند.

راهنمای جامع جاهای دیدنی کرمانشاه؛ از طاق بستان تا بیستون

کرمانشاه، دیار تاریخ و طبیعت بکر

شهر کرمانشاه که در متون تاریخی و کهن با نام هایی مانند کرمانشاهان و ماهیدان شناخته می شده، یکی از کهن ترین و مهم ترین سکونتگاه های بشری در فلات ایران است. کشفیات باستان شناسی در غارهای اطراف کرمانشاه مانند غار دواشکفت، غار مرخیل و غار ورویاسی نشان می دهد که انسان های نئاندرتال و انسان خردمند ده ها هزار سال پیش در این منطقه می زیسته اند و از شکار و گردآوری خوراک در دامنه های زاگرس بهره می بردند. این پیشینه عظیم تاریخی باعث شده تا کرمانشاه امروز به عنوان یک موزه روباز و زنده شناخته شود که هر گوشه از آن، روایتگر دوره ای خاص از تاریخ پر فراز و نشیب ایران زمین است.

در دوران هخامنشیان، کرمانشاه بخشی از راه شاهی بود و کتیبه بیستون گواه اهمیت استراتژیک این منطقه برای کنترل امپراتوری و ارتباط با بین النهرین بوده است. در دوره اشکانیان و ساسانیان، کرمانشاه به دلیل آب و هوای مطبوع و دشت های وسیع، به عنوان یکی از پایتخت های تابستانی و شکارگاه های شاهنشاهی مورد توجه ویژه قرار گرفت. پادشاهانی مانند اردشیر دوم و خسرو پرویز ساسانی علاقه وافری به این منطقه داشتند و آثار باشکوه طاق بستان یادگار دوران اوج هنر و معماری ساسانی است. پس از ورود اسلام نیز کرمانشاه به دلیل قرار گرفتن در مسیر کاروان های تجاری و زائران عتبات عالیات، همواره شهری آباد و پررونق باقی ماند. در دوران قاجار، به دلیل حکومت شاهزادگان قاجار و دولتمردانی قدرتمند مانند معاون الملک و بیگلربیگی، این شهر شاهد شکوفایی معماری و ساخت تکایا، مساجد و بازارهای باشکوه بود که هنوز هم پابرجا هستند.

بررسی دقیق مهم ترین جاذبه های تاریخی کرمانشاه

مجموعه تاریخی طاق بستان

مجموعه تاریخی طاق بستان بدون شک شناخته شده ترین و محبوب ترین نماد تاریخی کرمانشاه است. این مجموعه در شمال شرقی شهر و در دامنه کوهی به همین نام قرار دارد و در گذشته یک شکارگاه سلطنتی و تفرجگاه اختصاصی شاهان ساسانی بوده است. طاق بستان شامل دو طاق بزرگ و کوچک و یک سنگ نگاره برجسته از مراسم تاج گذاری اردشیر دوم است که با مهارت بی نظیری در دل صخره تراشیده شده اند.

طاق بزرگ که متعلق به خسرو پرویز ساسانی است، دارای دو ایوان است. در ایوان بالا، پیکره خسرو پرویز در حال دریافت حلقه قدرت از اهورامزدا و آناهیتا دیده می شود و در ایوان پایین، سوارکاری با زره کامل که احتمالا خود خسرو پرویز یا ایزد مهر است، به تصویر کشیده شده است. در دو طرف ایوان بزرگ، صحنه های بسیار دقیق و هنرمندانه ای از شکار گراز و شکار پرندگان حکاکی شده است. جزئیات لباس ها، سازهای موسیقی مانند چنگ، قایق ها و حتی حالت چهره ها در این سنگ نگاره ها به قدری دقیق است که محققان و باستان شناسان از آن به عنوان یک سند تصویری بی بدیل برای شناخت پوشش، تشریفات و زندگی درباری آن دوران استفاده می کنند.

محوطه طاق بستان امروزه به یک پارک جنگلی و تفرجگاه بزرگ تبدیل شده است که دریاچه مصنوعی، امکانات رفاهی و فضای سبز گسترده ای دارد. دریاچه طاق بستان با قایق های پدالی و موتوری، یکی از تفریحات محبوب خانواده هاست. موزه پارینه سنگی زاگرس نیز در همین محوطه قرار دارد که ابزارهای سنگی کشف شده در غارهای منطقه را به نمایش می گذارد. ساعت بازدید طاق بستان در نیمه اول سال معمولا از ساعت هشت صبح تا هشت شب و در نیمه دوم سال تا ساعت پنج و نیم عصر است.

کتیبه جهانی بیستون

اگر طاق بستان نماد هنر ساسانی باشد، بیستون نماد قدرت، شکوه و دیپلماسی هخامنشیان است. مجموعه جهانی بیستون در حدود سی کیلومتری شرق کرمانشاه و در کنار جاده باستانی همدان به کرمانشاه قرار دارد و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. مهم ترین اثر این مجموعه، کتیبه بیستون است که به دستور داریوش بزرگ هخامنشی در حدود پانصد و بیست سال پیش از میلاد بر روی صخره ای عظیم و غیرقابل دسترس تراشیده شده است. این کتیبه بزرگترین سنگ نبشته جهان و اولین سند شناخته شده درباره پیروزی داریوش بر گئومات مغ و شورشیان امپراتوری است.

کتیبه بیستون به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی و به خط میخی نوشته شده است. این ویژگی چندزبانه باعث شد تا هنری راولینسون، افسر و باستان شناس انگلیسی، در قرن نوزدهم بتواند با استفاده از این کتیبه، رمز خط میخی را کشف کند و دریچه ای نوین به سوی تاریخ باستان و رموز بین النهرین بگشاید. علاوه بر متن کتیبه، سنگ نگاره ای بزرگ در بالای آن قرار دارد که داریوش بزرگ را در حالیکه پایش را بر سینه گئومات مغ گذاشته است و نه شورشی دیگر با دستان بسته در برابر او ایستاده اند، نشان می دهد. اهورامزدا نیز در بالای سر آن ها حلقه قدرت را به داریوش اعطا می کند.

مجموعه بیستون تنها به کتیبه محدود نمی شود. در محوطه آن می توانید از کاروانسرای عباسی، پل صفوی، مجسمه هرکول اشکانی، فرهاد تراش و معبد مهرداد اشکانی نیز دیدن کنید. مجسمه هرکول که در حال استراحت روی پای چپ خود است و در دست جام شراب دارد، یکی از عجیب ترین و جذاب ترین آثار دوره اشکانی در ایران است که تلفیقی از هنر یونانی و ایرانی را به نمایش می گذارد.

تکیه معاون الملک

برای درک هنر معماری و کاشی کاری دوره قاجار، هیچ مکانی در کرمانشاه بهتر از تکیه معاون الملک نیست. این تکیه که در بافت قدیمی شهر و محله آبشوران قرار دارد، در اواخر دوره قاجار به دستور حاج حسین خان معین الرعایا ساخته شد و بعدها توسط معاون الملک تکمیل گردید. تکیه معاون الملک از سه بخش اصلی حسینیه، زینبیه و عباسیه تشکیل شده است که هر کدام کاربرد خاصی در برگزاری مراسم مذهبی و تعزیه خوانی داشته اند.

آنچه این بنا را در سطح جهانی منحصر به فرد می کند، کاشی کاری های هفت رنگ آن است. برخلاف بسیاری از بناهای مذهبی که تنها نقوش اسلیمی و هندسی دارند، در تکیه معاون الملک تصاویری از داستان های مذهبی، نبرد کربلا، پادشاهان قاجار، چهره های اروپایی، نمادهای ملی گرایانه و حتی تصاویری از انقلاب مشروطه به چشم می خورد. استفاده از رنگ صورتی در چهره ها و تنوع بی نظیر رنگ های قرمز، زرد و آبی، این تکیه را به یک موزه زنده از هنر کاشی کاری ایران تبدیل کرده است. موزه مردم شناسی کرمانشاه نیز در بخش عباسیه این تکیه دایر است که گنجینه ای از فرهنگ بومی منطقه را در خود جای داده است.

معبد آناهیتا در کنگاور

در مسیر همدان به کرمانشاه و در مرکز شهر کنگاور، ویرانه های معبد آناهیتا خودنمایی می کند. آناهیتا در ایران باستان ایزدبانوی آب ها، پاکی و باروری بوده است. این معبد بر روی تپه ای طبیعی با ارتفاع سی و دو متر ساخته شده و پس از تخت جمشید، دومین بنای سنگی بزرگ ایران باستان محسوب می شود.

معماری معبد آناهیتا به شدت تحت تاثیر معماری یونانی است و دارای ستون های قطور به سبک دوریک می باشد. سنگ های عظیم استفاده شده در این بنا بدون ملات و تنها با استفاده از بست های فلزی در کنار هم قرار گرفته اند. اگرچه امروزه تنها پایه ستون ها و بخشی از دیوارهای حائل باقی مانده است، اما عظمت و شکوه آن در دوران باستان غیرقابل تصور بوده است. وجود چشمه های آب فراوان در اطراف این معبد، دلیل اصلی تقدس این مکان برای پرستش ایزدبانوی آب ها بوده است.

شگفتی های طبیعی و اکوتوریسم در کرمانشاه

سرآب نیلوفر

سرآب نیلوفر یکی از زیباترین و رویایی ترین جاذبه های طبیعی کرمانشاه است که در حدود بیست کیلومتری شمال شرقی شهر و در دامنه کوه کوله بادی قرار دارد. دلیل نامگذاری این سرآب، وجود گل های نیلوفر آبی در سطح آب آن است. این گل ها معمولا در اواخر بهار و اوایل تابستان شکوفا می شوند و منظره ای خیره کننده را خلق می کنند.

سرآب نیلوفر دارای دریاچه ای بزرگ با آب زلال و خنک است که از چشمه های زیرزمینی کوهستان تغذیه می شود. امکاناتی مانند قایق سواری، پدالو، آلاچیق، مسیرهای پیاده روی و فضای سبز گسترده، این مکان را به یکی از بهترین مقاصد برای پیک نیک های خانوادگی تبدیل کرده است.

غار آبی قوری قلعه

غار قوری قلعه بزرگترین غار آبی آسیا و یکی از شگفت انگیزترین پدیده های طبیعی ایران است. این غار در فاصله هشتاد و هفت کیلومتری کرمانشاه و در مسیر روانسر به پاوه، در دامنه کوه شاهو و در منطقه اورامانات قرار دارد. قدمت این غار آهکی به بیش از شصت و پنج میلیون سال می رسد.

فضای داخلی غار قوری قلعه دارای دمای ثابتی بین هفت تا یازده درجه سانتی گراد در تمام طول سال است. درون غار، تالارهای عظیمی وجود دارد که هر کدام به نام هایی مانند تالار مریم، تالار کوهان شتر و تالار برزخ نامگذاری شده اند. استالاکتیت ها و استالاگمیت های آهکی با اشکال عجیب و غریب، حوضچه های آب زلال با عمق تا چهارده متر و حضور خفاش های دم موشی، فضایی مرموز و هیجان انگیز را ایجاد کرده است. مسیر بازدید برای گردشگران عادی به صورت پیاده رو و پل های چوبی ایمن سازی شده است، اما ادامه مسیر نیازمند تجهیزات حرفه ای غارنوردی است.

تالاب هشیلان

تالاب هشیلان که در زبان محلی به آن پنگاو هشیلان می گویند، یکی از بکرترین و دست نخورده ترین تالاب های طبیعی غرب کشور است. این تالاب در حدود چهل و پنج کیلومتری شمال غرب کرمانشاه و در مسیر جاده کرمانشاه به روانسر قرار دارد. تالاب هشیلان از تجمع آب چشمه های فراوان منطقه تشکیل شده و دارای جزایر کوچک متعددی است.

این تالاب زیستگاه مهمی برای پرندگان مهاجر و بومی مانند حواصیل، اردک سرسبز، چنگر و لک لک محسوب می شود. پوشش گیاهی اطراف تالاب و نیزارهای آن، فضایی آرام و به دور از هیاهوی شهری را فراهم کرده است. قایق سواری در میان جزایر تالاب و تماشای پرندگان در سکوت مطلق طبیعت، از تجربه های خاص اکوتوریسم در کرمانشاه است.

روستای پلکانی هجیج

روستای هجیج یکی از جواهرات درخشان منطقه جهانی اورامانات (هورامان) است. این روستا در شهرستان پاوه و در دره ای عمیق و سرسبز قرار دارد. معماری هجیج به صورت پلکانی است، به این معنی که حیاط هر خانه، پشت بام خانه پایینی محسوب می شود. این سبک معماری که شباهت زیادی به ماسوله گیلان دارد، به دلیل محدودیت فضا و شیب تند کوهستان شکل گرفته است.

مردم روستای هجیج به زبان کردی با گویش شیرین هورامی صحبت می کنند و فرهنگ، موسیقی و آداب و رسوم اصیل خود را حفظ کرده اند. چشمه آب معدنی هجیج که به باور محلی ها خاصیت درمانی دارد، در کنار رودخانه سیروان و سد داریان، چشم اندازی خیره کننده را در این روستا خلق کرده است. اقامت در خانه های بوم گردی هجیج و چشیدن غذاهای محلی مانند ترخینه و کوفته هجیجی، سفر شما را کامل می کند.

بازار سنتی و منطقه باستانی دالاهو

بازار سنتی کرمانشاه (تاریکه بازار)

بازار سنتی کرمانشاه که محلی ها به آن تاریکه بازار می گویند، یکی از طولانی ترین بازارهای سرپوشیده در خاورمیانه است. قدمت این بازار به دوره زندیه می رسد و در دوره قاجار به تکامل رسیده است. بازار کرمانشاه دارای راسته های متعددی مانند راسته بزازها، زرگرها، مسگرها و کفاش هاست.

مهم ترین بخش این بازار، سرای وکیل الدوله است. این سرای تاریخی با حوض بزرگ در وسط، اتاق های دو طبقه و طاق های آجری زیبا، یکی از شاهکارهای معماری تجاری ایران است که امروزه نیز به عنوان مرکز عمده فروشی و خرده فروشی پارچه و لوازم آرایشی فعالیت می کند. قدم زدن در دالان های بازار، تماشای معماری اصیل، خرید نان کاک و شیرینی های محلی از راسته کلوچه پزها و استشمام بوی ادویه جات، شما را به سفری در زمان می برد.

منطقه باستانی و طبیعی دالاهو

شهرستان دالاهو در غرب استان کرمانشاه، یکی از بهشت های گمشده ایران است. این منطقه ترکیبی از تاریخ باستان، طبیعت بکر و موسیقی اصیل است. قلعه یزدگرد دالاهو یکی از مهم ترین دژهای نظامی دوره اشکانی و ساسانی است که بر فراز کوهی بلند قرار دارد و تسلط کاملی بر دشت ذهاب و مسیرهای باستانی داشته است. معماری این قلعه با دیوارهای دفاعی عظیم و معابد درون آن، نشان دهنده اهمیت نظامی و مذهبی این منطقه بوده است.

علاوه بر قلعه یزدگرد، منطقه ریجاب با باغ های انار، انجیر و گردو، آبشارهای خروشان و روستاهای پلکانی، مقصدی عالی برای طبیعت گردان است. موسیقی منطقه دالاهو و روستای گهواره، خاستگاه تنبور نوازی و مقام های باستانی موسیقی کردی است.

شکم گردی در کرمانشاه؛ طعم هایی که فراموش نمی شوند

سفر به کرمانشاه بدون تجربه طعم های اصیل آن کامل نمی شود. کرمانشاه به پایتخت خوراک های لذیذ و شیرینی های سنتی ایران معروف است. دنده کباب معروف ترین و لذیذترین غذای کرمانشاه است. این کباب از دنده های گوسفندی تهیه می شود که با پیاز، آبلیمو، زعفران و ادویه های مخصوص طعم دار شده و روی زغال پخته می شود. رستوران های خیابان اجاقی و محله های قدیمی شهر بهترین مکان برای چشیدن طعم اصیل دنده کباب هستند.

آش عباسعلی یکی از قدیمی ترین و مقوی ترین آش های ایرانی است که ریشه در تاریخ کرمانشاه دارد. این آش با حبوبات فراوان، گوشت گندم کوبیده شده، پیاز داغ و نعنا داغ فراوان پخته می شود. خورش خلال که با خلال بادام فراوان، گوشت قیمه ای، زعفران و زرشک سیاه پخته می شود، یکی از مجلسی ترین غذاهای این شهر است که معمولا در مراسم خاص سرو می گردد.

کرمانشاه مهد شیرینی های سنتی است. نان برنجی کرمانشاه که با آرد برنج مرغوب، روغن حیوانی و گلاب پخته می شود، شهرت جهانی دارد. کاک نوعی شیرینی خشک و لایه ای است که با مغز گردو، هل و گلاب تهیه می شود و ماندگاری بالایی دارد. اما نمی توان از کرمانشاه گفت و روغن کرمانشاهی (روغن حیوانی) را فراموش کرد. این روغن که از شیر گاو یا گوسفند در مناطق کوهستانی و ییلاقی تهیه می شود، عطر و طعمی بی نظیر به غذاها و شیرینی ها می بخشد. تشخیص روغن کرمانشاهی اصل نیازمند تجربه است و بهتر است آن را از فروشگاه های معتبر و قدیمی بازار تهیه کنید.

صنایع دستی و هنرهای بومی

کرمانشاه مهد هنرهای دستی ظریف و کاربردی است. گیوه کرمانشاهی که محلی ها به آن کلاش می گویند، نوعی پاپوش سنتی است که با نخ ابریشم یا پنبه و پارچه های نخی بافته می شود. کلاش به دلیل عبور جریان هوا، بهترین کفش برای فصول گرم سال است و امروزه حتی در استایل های مدرن نیز استفاده می شود.

بافت گلیم، موج (جاجیم ضخیم) و فرش های محلی با نقوش هندسی و نمادهای باستانی، از دیگر هنرهای زنان این دیار است. سازهای سنتی مانند تنبور، دف و شمشال نیز توسط سازندگان محلی با چوب های خاص منطقه ساخته می شوند و از کیفیت صدایی بی نظیری برخوردارند. خرید این صنایع دستی از بازار سنتی کرمانشاه، بهترین راه برای حمایت از هنرمندان بومی و داشتن یادگاری اصیل است.

نام جاذبه	نوع جاذبه	فاصله از مرکز شهر	بهترین فصل بازدید
طاق بستان	تاریخی و طبیعی	چسبیده به شهر	بهار و تابستان
بیستون	تاریخی جهانی	سی کیلومتری شرق	تمام فصول
غار قوری قلعه	طبیعی غارنوردی	هشتاد و هفت کیلومتری	بهار و تابستان
تالاب هشیلان	اکوتوریسم	چهل و پنج کیلومتری	بهار و پاییز
روستای هجیج	فرهنگی و معماری	صد و پنجاه کیلومتری	بهار و تابستان

پرسش و پاسخ های متداول درباره سفر به کرمانشاه

آیا کرمانشاه برای سفر خانوادگی مناسب است؟

بله، کرمانشاه با داشتن پارک های بزرگ، سرآب های مجهز، موزه ها و اماکن تاریخی ایمن، یکی از بهترین مقاصد برای سفرهای خانوادگی است.

بهترین سوغاتی کرمانشاه چیست؟

روغن حیوانی کرمانشاهی، نان برنجی، کاک، گلیم و موج و کلاش (گیوه محلی) از بهترین و اصیل ترین سوغاتی های این شهر هستند.

آیا برای بازدید از غار قوری قلعه نیاز به تجهیزات غارنوردی داریم؟

خیر، بخش اصلی غار که برای گردشگران عمومی ایمن سازی شده است، دارای پل های چوبی و نورپردازی مناسب است و نیازی به تجهیزات تخصصی ندارد.

فاصله تهران تا کرمانشاه چقدر است؟

فاصله تهران تا کرمانشاه از طریق جاده همدان حدود پانصد و بیست کیلومتر است که با خودروی شخصی حدود شش تا هفت ساعت زمان می برد.

کلام آخر

کرمانشاه تنها یک شهر نیست؛ بلکه موزه ای روباز از تاریخ، فرهنگ و طبیعت ایران است. از عظمت کتیبه بیستون و هنر طاق بستان گرفته تا آرامش تالاب هشیلان و شکوه معماری تکیه ها، هر گوشه از این دیار داستانی برای گفتن دارد. مردم خونگرم، غذاهای بی نظیر و موسیقی روح نواز کردی، سفر به کرمانشاه را به تجربه ای عمیق و ماندگار تبدیل می کند. امیدواریم این راهنمای جامع به شما کمک کند تا برنامه ای دقیق برای کشف این سرزمین شگفت انگیز تنظیم نمایید.