بررسی دلایل حذف پذیرایی در ناوگان اتوبوسرانی بین شهری کشور
اگر کمی به عقب برگردیم، به سالهایی که سفر با اتوبوس یکی از اصلیترین و حتی محبوبترین روشهای جابهجایی بین شهری بود، یادمان میآید که پذیرایی یکی از مهمترین معیارهای انتخاب شرکتهای مسافربری محسوب میشد. مسافران هنگام خرید بلیت از شرکتهایی مانند ایران پیما، همسفر یا رویال سفر ایرانیان فقط به ساعت حرکت و قیمت توجه نمیکردند؛ کیفیت پذیرایی، نوع اتوبوس و حتی برخورد مهماندار هم در تصمیمگیری نقش جدی داشت.
اما امروز شرایط کاملاً تغییر کرده است. نه از آن پذیراییهای مفصل خبری هست و نه از رقابت شرکتها بر سر ارائه خدمات بهتر. چه شد که به اینجا رسیدیم؟
زمانی که پذیرایی یک امتیاز رقابتی بود
در دهههای گذشته، مخصوصاً در مسیرهای طولانی مثل تهران–مشهد یا تهران–شیراز، اتوبوسهای VIP و حتی معمولی با بستههای پذیرایی متنوع از مسافران استقبال میکردند. کیک، آبمیوه، تنقلات و گاهی حتی غذای گرم در مسیرهای شبانه ارائه میشد. مهماندار حضور داشت و فضای سفر حس خدمات داشت نه صرفاً جابهجایی و مقصد رسیدن.
در آن زمان، بسیاری از مسافران بین چند شرکت مختلف مقایسه میکردند:
* کدام اتوبوس صندلی راحتتری دارد؟
* پذیرایی کدام شرکت بهتر است؟
* نظم و برخورد پرسنل کجا حرفهایتر است؟
پذیرایی، بخشی از هویت برند شرکتهای اتوبوسرانی بود.
حذف خدمات و افزایش قیمت
در سالهای اخیر، چند اتفاق همزمان رخ داده است:
افزایش شدید هزینهها
افزایش قیمت سوخت، قطعات یدکی، لاستیک، بیمه و دستمزد باعث شده هزینههای عملیاتی شرکتها بالا برود. در چنین شرایطی، اولین بخشی که معمولاً حذف میشود، خدمات جانبی مثل پذیرایی است.
کاهش کیفیت ناوگان
بسیاری از اتوبوسها فرسوده شدهاند و نوسازی ناوگان به کندی پیش میرود. نتیجه این شده که نه تنها خدمات جانبی کاهش یافته، بلکه کیفیت صندلیها، سیستم سرمایش و گرمایش و حتی نظافت نیز در برخی موارد افت کرده است.
افزایش قابل توجه قیمت بلیت
در حالی که خدمات کاهش یافته، قیمت بلیت نسبت به سالهای قبل به شکل چشمگیری افزایش داشته است. این تناقض برای مسافران ملموس است:
«پول بیشتر میدهیم، خدمات کمتر میگیریم.»
تغییر نگاه از «خدمت» به «حداقل جابهجایی»
به نظر میرسد صنعت اتوبوسرانی بینشهری از یک فضای رقابتیِ مبتنی بر کیفیت خدمات، به مدلی حداقلی رسیده که تمرکز آن صرفاً بر رساندن مسافر از مبدأ به مقصد است. دیگر کمتر شاهد رقابت جدی بر سر تجربه بهتر سفر هستیم.
در گذشته، شرکتها تلاش میکردند مسافر را برای سفر بعدی هم حفظ کنند. امروز اما بسیاری از مسافران، اگر گزینهای مثل هواپیما یا قطار با قیمت مناسب و همتراز در دسترس باشد، اتوبوس را به عنوان انتخاب آخر در نظر میگیرند.
اتوبوس هنوز یک ستون اصلی سفر در ایران
با وجود تمام این چالشها، اتوبوس همچنان یکی از اصلیترین وسیلههای سفر در کشور محسوب میشود.
* دسترسی گسترده به شهرهای کوچک و بزرگ
* قیمت پایینتر نسبت به هواپیما
* تعداد بالای مسیرهای روزانه
حتی بهترین مجریان تورهای گردشگری داخلی نیز برای مدیریت هزینهها از اتوبوس استفاده میکنند. برای سفرهای گروهی، دانشجویی، زیارتی و طبیعتگردی، اتوبوس همچنان گزینهای کلیدی است.
حذف پذیرایی تنها حذف کیک و آبمیوه نیست
حذف پذیرایی از اتوبوسهای بینشهری فقط حذف یک کیک و آبمیوه نیست؛ نمادی از تغییر رویکرد در صنعت حملونقل جادهای است. سالها پیش، کیفیت پذیرایی و خدمات، یکی از معیارهای اصلی انتخاب شرکتهای اتوبوسرانی بود. امروز اما نه آن کیفیت خدمات باقی مانده و نه تناسب منطقی میان قیمت و امکانات.
با این حال، اتوبوسها همچنان یکی از مهمترین ابزارهای سفر و گردشگری در ایران هستند و اگر توجه جدیتری به کیفیت خدمات و نوسازی ناوگان شود، میتوانند دوباره جایگاه رقابتی و محبوب گذشته را به دست بیاورند.