مهریه چند سکه تصویب شد؟ صفر تا صد قوانین ۱۴۰۵

خیر، مهریه به ۱۴ یا ۵ سکه محدود نشده است و اصل بدهی مهریه به همان میزان که در سند ازدواج توافق شده، شرعاً و قانوناً بر ذمه مرد باقی است. آنچه در مجلس شورای اسلامی مورد بحث و تصویب قرار گرفته، کاهش «سقف ضمانت اجرای کیفری» (حبس) از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه است. این بدان معناست که برای مازاد بر این تعداد سکه، زن نمی تواند حکم جلب مرد را بگیرد، مگر این که توانایی مالی (ملاءت) او را در دادگاه اثبات کند. در صورت عدم پرداخت، مجازات های جایگزین حبس مانند پابند الکترونیکی یا توقیف اموال در اولویت قرار می گیرند و اصل دین مهریه هرگز از بین نمی رود.

واقعیت قانون جدید مهریه در سال ۱۴۰۵: تفکیک شایعه از واقعیت

در سال های اخیر، موضوع مهریه و قوانین مربوط به آن همواره یکی از چالش برانگیزترین مباحث حقوقی و اجتماعی در ایران بوده است. انتشار اخبار ضد و نقیض در فضای مجازی و رسانه ها باعث شده است که بسیاری از افراد، به ویژه زوجین جوان، در مورد وضعیت فعلی قوانین مهریه دچار سردرگمی شوند. عباراتی مانند «مهریه ۱۴ سکه شد» یا «حذف کامل حبس برای مهریه» به وفور شنیده می شود، اما کمتر کسی به جزئیات دقیق حقوقی و تفاوت میان «اصل مهریه» و «ضمانت اجرای کیفری» آن توجه می کند. هدف از این مقاله، ارائه یک راهنمای جامع، دقیق و به روز (منطبق با تحولات حقوقی سال ۱۴۰۵) است که تمامی ابهامات را برطرف سازد. ما در این نوشتار، با زبانی ساده اما کاملاً تخصصی و مستند، به بررسی مبانی قانونی مهریه، طرح های پیشنهادی مجلس، تفاوت های عند المطالبه و عند الاستطاعه، و مراحل گام به گام مطالبه قانونی این حق مالی می پردازیم. خواندن این مطلب به شما کمک می کند تا با آگاهی کامل از حقوق و تکالیف خود، از تصمیمات هیجانی پرهیز کرده و در صورت نیاز، بهترین مسیر قانونی را انتخاب نمایید.

آیا مهریه کلاً ۱۴ سکه شده است؟

پاسخ کوتاه و قاطع به این سوال، منفی است. هیچ قانون مصوب و لازم الاجرایی وجود ندارد که اصل مهریه را به ۱۴ یا ۵ سکه محدود کند. مهریه یک دین شرعی و حق مالی مسلم زوجه است که با خواندن صیغه عقد، بر ذمه زوج مستقر می شود و تعداد آن کاملاً تابع توافق طرفین در زمان عقد است. آنچه که در طرح های اصلاحی قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در مجلس شورای اسلامی مطرح و تا مراحل نهایی پیش رفته است، صرفاً مربوط به «ضمانت اجرای کیفری» یا همان مجازات حبس در صورت عدم پرداخت مهریه است. بر اساس این مصوبات، سقف سکه ای که عدم پرداخت آن می تواند منجر به صدور حکم جلب و زندان برای مرد شود، از ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی به ۱۴ سکه کاهش یافته است. این یعنی اگر مردی مهریه همسرش را پرداخت نکند، تنها تا سقف ۱۴ سکه ممکن است با حکم جلب مواجه شود. برای مازاد بر این مقدار، زن باید برای رسیدن به حق خود، از مسیرهای حقوقی و مدنی مانند شناسایی و توقیف اموال اقدام کند و بار اثبات توانایی مالی (ملاءت) مرد را بر عهده بگیرد.

سرنوشت طرح ۵ سکه و شایعه مالیات بر مهریه

در کنار طرح ۱۴ سکه، گاهی شایعاتی مبنی بر کاهش سقف به ۵ سکه نیز مطرح می شود. این اعداد صرفاً در حد پیشنهادات اولیه یا بحث های کارشناسی در کمیسیون های تخصصی بوده و به هیچ وجه به معنای تعیین سقف کل مهریه نیستند. هم چنین، شایعه «مالیات بر مهریه در زمان عقد» نیز تا به این لحظه به صورت قانون رسمی در نیامده است. آنچه وجود دارد، «حق ثبت» است که هزینه ای اداری برای شروع فرآیند مطالبه مهریه از طریق مراجع قانونی است و با مفهوم مالیات تفاوت بنیادین دارد. دولت و قوه قضاییه همواره تأکید کرده اند که هدف از اصلاحات، کاهش جمعیت کیفری زندان ها و تشویق به تعیین مهریه های متعارف است، نه سلب حق مالی زنان.

مبانی حقوقی و شرعی مهریه در ایران

برای درک بهتر قوانین، لازم است با پایه های اصلی حقوقی مهریه در نظام حقوقی ایران آشنا شویم. مهریه هدیه، شیربها یا پاداش نیست؛ بلکه مالی است که به موجب عقد نکاح، به تملک زن در می آید و مرد موظف به پرداخت آن است، چه در زمان زندگی مشترک و چه پس از جدایی.

ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده و سقف ۱۱۰ سکه

تا پیش از تغییرات اخیر، ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده مبنای اصلی عمل در پرونده های مهریه بود. این ماده مقرر می دارد که هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی است. به زبان ساده، اگر مهریه تا ۱۱۰ سکه باشد، مرد موظف به پرداخت آن است و در صورت عدم پرداخت و عدم اثبات اعسار (ناتوانی مالی)، دادگاه می تواند حکم به جلب او بدهد. اما اگر مهریه بیشتر از ۱۱۰ سکه باشد، برای مازاد بر آن، تنها در صورتی می توان مرد را ملزم به پرداخت کرد که زن «ملاءت» (دارایی و توانایی مالی) مرد را به دادگاه اثبات کند. در غیر این صورت، برای مازاد بر ۱۱۰ سکه، حکم جلب صادر نمی شود. این قانون همچنان به عنوان مبنای اصلی در بسیاری از پرونده ها تا زمان ابلاغ رسمی و کامل تغییرات جدید، ملاک عمل است.

نحوه محاسبه مهریه به نرخ روز

یکی از اصول غیرقابل تغییر در حقوق ایران، محاسبه مهریه وجه رایج یا سکه به «نرخ روز» است. طبق قوانین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ملاک محاسبه قیمت سکه، نرخ رسمی اعلام شده توسط این بانک است، نه نرخ بازار آزاد. این موضوع به ویژه در سال هایی که نوسانات ارزی شدید است، اهمیت دوچندان پیدا می کند. برای مثال، اگر مردی متعهد به پرداخت ۱۰۰ سکه باشد و قیمت سکه از زمان عقد تا زمان مطالبه، چندین برابر شده باشد، او موظف است معادل ریالی ۱۰۰ سکه را بر اساس نرخ رسمی روز پرداخت کند. این قانون برای حفظ ارزش واقعی مال زوجه وضع شده است، اما در عمل می تواند فشار مالی سنگینی بر مردان وارد کند، که همین امر انگیزه اصلی طرح های کاهش سقف حبس بوده است.

تفاوت های حیاتی مهریه عند المطالبه و عند الاستطاعه

نوع تعهد به پرداخت مهریه، تأثیر مستقیمی بر روند مطالبه و دفاعیات طرفین دارد. در اسناد ازدواج، معمولاً یکی از این دو حالت قید می شود و آگاهی از تفاوت آن ها برای هر دو طرف ضروری است.

مهریه عند المطالبه: حق فوری زوجه

در این نوع مهریه، زن هر زمان که بخواهد می تواند آن را مطالبه کند. به محض این که زن مهریه را مطالبه کرد، مرد شرعاً و قانوناً موظف به پرداخت آن است، مگر این که ثابت کند توانایی مالی ندارد. در اینجا، بار اثبات اعسار بر دوش مرد است. یعنی مرد باید به دادگاه مراجعه کرده و با ارائه مدارک و شهود، ثابت کند که توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد تا دادگاه برای او قسط بندی (تقسیط) صادر کند. حتی اگر زن تمکین نکند (یعنی وظایف زناشویی خود را انجام ندهد)، باز هم حق اصل مهریه از او ساقط نمی شود، هرچند ممکن است در دریافت نفقه دچار مشکل شود یا نتواند از حق حبس خود استفاده کند.

مهریه عند الاستطاعه: حمایت از توانایی مالی مرد

در این حالت، پرداخت مهریه منوط به این است که مرد «استطاعت» و توانایی مالی داشته باشد. این نوع مهریه باید به صراحت در سند ازدواج قید شود. تفاوت اصلی این است که در اینجا، بار اثبات بر دوش زن است. یعنی زن برای گرفتن مهریه باید به دادگاه مراجعه کرده و ثابت کند که مرد اموال یا درآمدی دارد که می تواند مهریه را از آن محل پرداخت کند. تا زمانی که این توانایی مالی اثبات نشود، مرد الزامی به پرداخت ندارد و حکم جلبی نیز برای او صادر نمی گردد. این نوع مهریه معمولاً برای جلوگیری از فشارهای ناگهانی مالی بر مردان در نظر گرفته می شود و رویه دادگاهی کاملاً متفاوتی دارد.

مراحل گام به گام مطالبه قانونی مهریه

زنان برای مطالبه مهریه خود دو مسیر قانونی اصلی پیش رو دارند که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب مسیر مناسب بستگی به شناخت شما از وضعیت مالی مرد دارد.

مسیر اول: اقدام از طریق اداره ثبت اسناد و املاک

این مسیر معمولاً سریع تر است و برای زمانی مناسب است که زن از اموال مرد (مانند حساب بانکی، خودرو یا ملک) اطلاع دقیق دارد.

• مراجعه به همان دفترخانه ای که عقد در آن ثبت شده است و درخواست صدور اجراییه.
• دفترخانه پس از بررسی، اجراییه را صادر و به مرد ابلاغ می کند. مرد ده روز فرصت دارد تا مهریه را بپردازد یا ترتیبی برای آن بدهد.
• در صورت عدم اقدام مرد، زن می تواند اموال او را به اداره ثبت معرفی کند تا توقیف شوند.

مزیت این روش، سرعت بالاتر و عدم نیاز به طی کردن مراحل طولانی دادرسی در دادگاه است. اما عیب آن این است که اگر مرد مالی برای توقیف نداشته باشد، پرونده در نهایت باید به دادگاه ارجاع داده شود که باعث اتلاف زمان می گردد. هم چنین، پرداخت هزینه حق ثبت بر عهده متقاضی است.

مسیر دوم: طرح دعوی در دادگاه خانواده

اگر از اموال مرد اطلاعی ندارید یا اداره ثبت نتوانسته است کمکی کند، این مسیر اصلی و جامع تر است.

• ثبت دادخواست مطالبه مهریه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی به همراه ارائه اصل و کپی سند ازدواج و مدارک هویتی.
• ارجاع پرونده به دادگاه خانواده و تعیین وقت رسیدگی.
• برگزاری جلسه دادگاه، استماع دفاعیات طرفین و بررسی مدارک. در اولین جلسه معمولاً تلاش برای سازش انجام می شود.
• صدور حکم توسط قاضی. در صورت محکومیت مرد، زن می تواند برای اجرای حکم، درخواست توقیف اموال یا صدور اجراییه کند.

این روش جامع تر است و دادگاه می تواند به طور همزمان به درخواست اعسار مرد نیز رسیدگی کرده و اقساط را تعیین کند، اما زمان بر بودن آن از معایب اصلی آن محسوب می شود.

اعسار و تقسیط مهریه: راهکار قانونی برای زوجین

قانونگذار با درک این واقعیت که بسیاری از مردان توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارند، نهاد حقوقی «اعسار» را پیش بینی کرده است. اعسار به معنای ناتوانی مالی محکوم علیه از پرداخت محکوم به است و راهی برای جلوگیری از زندانی شدن افراد بدهکار است.

شرایط و مدارک لازم برای اثبات اعسار

برای این که دادگاه درخواست اعسار مرد را بپذیرد، او باید اقدامات زیر را با دقت انجام دهد:

• تنظیم و ثبت دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به به همراه هزینه دادرسی مربوطه.
• ارائه صورت برداری کامل و صادقانه از کلیه اموال منقول و غیرمنقول، حساب های بانکی و منابع درآمدی خود در زمان حال و یک سال قبل از مطالبه مهریه. پنهان کردن اموال جرم محسوب شده و مجازات دارد.
• معرفی حداقل دو شاهد مرد که از وضعیت مالی و معیشتی او اطلاع کامل داشته باشند و حاضر باشند در دادگاه شهادت دهند که مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد.

پس از بررسی این مدارک و استعلام از بانک مرکزی و ثبت اسناد، در صورت احراز اعسار، دادگاه حکم به تقسیط مهریه می دهد. معمولاً یک مبلغ به عنوان پیش پرداخت و مابقی به صورت اقساط ماهانه تعیین می گردد.

تعدیل اقساط مهریه در صورت تغییر شرایط مالی

تقسیط مهریه به معنای بسته شدن پرونده نیست. شرایط اقتصادی افراد ممکن است تغییر کند. اگر درآمد مرد افزایش یابد (مثلاً ارتقای شغلی یا افزایش حقوق)، زن می تواند درخواست «تعدیل اقساط» به سمت افزایش را بدهد. برعکس، اگر مرد شغل خود را از دست بدهد یا دچار بیماری و هزینه های سنگین درمانی شود، می تواند درخواست کاهش اقساط را به دادگاه ارائه دهد. دادگاه با بررسی مدارک جدید، در میزان اقساط تجدید نظر خواهد کرد.

توقیف اموال و مستثنیات دین در پرونده های مهریه

یکی از موثرترین راه ها برای رسیدن به مهریه، شناسایی و توقیف اموال مرد است. زن می تواند اموالی مانند حساب های بانکی، خودرو، ملک، سهام بورسی و طلب های مرد از اشخاص ثالث را معرفی کند. با این حال، قانون مفهوم «مستثنیات دین» را تعریف کرده است. اموالی که جزء مستثنیات دین هستند، قابل توقیف نمی باشند. این اموال شامل موارد زیر است:

• منزل مسکونی که در شأن محکوم علیه (مرد) در حالت اعسار باشد.
• ابزار و وسایلی که برای امرار معاش و شغل مرد ضروری هستند (مانند تاکسی برای راننده یا ابزار کار یک نجار).
• وسایل ضروری زندگی مانند یخچال، فرش و لوازم اولیه منزل.

بنابراین، توقیف هر مالی امکان پذیر نیست و باید با دقت و مشورت حقوقی انجام شود تا از رد درخواست توقیف جلوگیری گردد.

حق ثبت مهریه و هزینه های دادرسی

بسیاری از افراد حق ثبت مهریه را با مالیات اشتباه می گیرند. حق ثبت، هزینه ای است که دولت بابت ارائه خدمات ثبتی و قانونی برای صدور اجراییه مهریه دریافت می کند. این هزینه بر اساس درصدی از ارزش کل مهریه (معمولاً دو و نیم در هزار یا ۰.۲۵ درصد برای پرونده های ثبتی) محاسبه می شود. برای درک بهتر موضوع، یک مثال عددی را بررسی می کنیم. فرض کنید زنی قصد دارد مهریه خود را که معادل ۱۰۰ سکه تمام بهار آزادی است، از طریق اداره ثبت مطالبه کند. اگر قیمت رسمی هر سکه در زمان ثبت درخواست، مبلغ ۵۰ میلیون تومان باشد، ارزش کل محکوم به ۵ میلیارد تومان خواهد بود. بر اساس تعرفه های قانونی، حق ثبت برای این مبلغ درصدی از کل ارزش است که باید توسط متقاضی پرداخت شود. این هزینه ممکن است در نگاه اول سنگین به نظر برسد، اما در صورت موفقیت در پرونده و توقیف اموال، این هزینه جزو هزینه های دادرسی محسوب شده و در نهایت از اموال توقیف شده مرد کسر و به زن بازگردانده می شود.

نکات حقوقی ویژه و سناریوهای خاص

در پرونده های مهریه، شرایط خاصی ممکن است پیش بیاید که نیازمند توجه ویژه و دانش حقوقی دقیق است.

تأثیر فوت زن یا مرد بر مهریه

مهریه یک دین ممتاز است. اگر مرد فوت کند، مهریه زن باید پیش از تقسیم ارث بین سایر ورثه، از اصل ترکه (اموال باقی مانده از متوفی) پرداخت شود. اگر زن فوت کند، حق مهریه او از بین نمی رود و به عنوان بخشی از ارثیه به ورثه قانونی او (فرزندان، پدر، مادر و در برخی شرایط شوهر) منتقل می شود و آن ها می توانند آن را از مرد مطالبه کنند.

آیا بخشش مهریه قابل بازگشت است؟

این موضوع کاملاً به نوع بخشش بستگی دارد. اگر زن مهریه را «ابراء» کرده باشد (یعنی به طور کامل و بدون قید و شرط، ذمه مرد را از پرداخت مهریه بری کرده باشد)، این ابراء غیرقابل بازگشت است و زن دیگر نمی تواند آن را مطالبه کند. اما اگر بخشش به صورت «هبه» باشد (یعنی زن مهریه را به مرد بخشیده باشد)، در صورتی که عین مهریه (مثلاً یک ملک یا خودروی مشخص) هنوز موجود باشد، زن می تواند تحت شرایط خاصی از هبه خود رجوع کند و آن را پس بگیرد. تشخیص این موارد نیازمند بررسی دقیق متن سند بخشش توسط وکیل است.

حق حبس و تمکین

یک نکته بسیار مهم دیگر، بحث «حق حبس» است. حق حبس به زن این اجازه را می دهد که تا زمانی که مهریه خود را به طور کامل دریافت نکرده است، از تمکین (انجام وظایف زناشویی) خودداری کند. البته این حق فقط برای مهریه عند المطالبه و در صورتی که زن قبل از هرگونه رابطه زناشویی اقدام به مطالبه مهریه کند، قابل استفاده است. اگر زن یک بار تمکین کرده باشد، دیگر نمی تواند از حق حبس استفاده کند، هرچند که حق او برای مطالبه اصل مهریه همچنان پابرجاست.

سوالات متداول درباره قوانین جدید مهریه

جمع بندی و توصیه نهایی

موضوع مهریه و قوانین پیرامون آن، همواره در حال تحول است، اما یک اصل ثابت وجود دارد: مهریه یک حق شرعی و قانونی است که با توافق طرفین تعیین می شود و هیچ قانونی اصل این بدهی را لغو نکرده است. تغییرات اخیر در مجلس، صرفاً ناظر بر کاهش سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) از ۱۱۰ به ۱۴ سکه است تا از زندانی شدن افراد به دلیل بدهی های سنگین جلوگیری شود و راه برای راهکارهای جایگزین مانند توقیف اموال و پابند الکترونیکی هموار گردد.

اگر در شرف ازدواج هستید، توصیه می شود با دیدی واقع بینانه و با مشورت خانواده ها، مهریه ای متعارف و قابل پرداخت تعیین کنید تا از تنش های آینده جلوگیری شود. اگر هم اکنون درگیر پرونده مهریه هستید، به دلیل پیچیدگی های قانونی، تفاوت های ظریف بین اعسار و ملاءت، و اهمیت مستثنیات دین، اکیداً توصیه می شود پیش از هر اقدامی با یک وکیل متخصص امور خانواده مشورت نمایید. آگاهی دقیق از قوانین، بهترین سپر برای حفظ حقوق شما در این مسیر پرچالش است.

لینک کوتاه مطلب: https://abcmag.ir/?p=89983