در سازه هایی با دهانه بزرگ تر چیزی که کار داربست بندی و استفاده از آن را حساس تر می کند، میزان انتقال بار، استحکام و پایداری کل سیستم داربستی و شرایط دسترسی مناسب به نقاط مورد نظر از سازه است. برای پاسخ به این شرایط حساس کار طراحی سیستم داربست بندی باید متناسب با هندسه سازه، میزان باربری داربست و مهاری های مورد نیاز آن انجام شود. بر اساس این طراحی انتخاب تجهیزات ساخت، اجرای سکوهای کار و تکیه گاه ها و کفپوش های مناسب داربست آسان تر و مشخص تر می شود. در این مقاله قصد داریم چالش های داربست بندی سازه با دهانه بزرگ را بررسی کنیم و نکات موثر بر آن را مشخص کنیم.
چالش های طراحی داربست سازه دهانه بلند
در طراحی یک داربست، بار کارگران، ابزار و مصالح، وزن اجزای داربست و نیروهای جانبی باید در نظر گرفته شوند. از آنجایی که در سازه با دهانه های بزرگ احتمال وجود تکیه گاه میانی و اتصال به دیوار برای سازه داربست کمتر است، محاسبه این بارها اهمیت بیشتری پیدا می کند. در نتیجه، انتقال بار از سکو به تیرها، قاب ها، پایه ها و زمین باید پیوسته و قابل اطمینان باشد.
رایج ترین چالش ها می تواند شامل موارد زیر باشد:
بارگذاری بالا روی سکوی کار
در پروژه های صنعتی و با ارتفاع بلند، حجم مصالح، تجهیزات سنگین و تعداد کارگران بیشتری روی سکوی کار جمع می شوند. این بار تمرکزیافته باید از طریق تخته های بنایی به تکیه گاه های داربست منتقل شود.
ارتفاع کار زیاد
داربست بندی سازه با دهانه بزرگ اغلب در ارتفاع 10 تا 30 متر اجرا می شود. در این محدوده، هرگونه لرزش در اتصالات یا تاب خوردگی در تخته بنایی سکوی داربست، می تواند به حادثه منجر شود.
پایداری جانبی ناکافی
هرچه ارتفاع داربست بندی بیشتر باشد و مهاربندی کافی برای داربست انجام نشده باشد، سازه در برابر نیروهای افقی آسیب پذیرتر می شود. این اتفاق در سازه با دهانه های بزرگ که دیوار جانبی برای اتکا وجود ندارد، حادتر است.
دوره اجرای طولانی
اجرای پروژه هایی با دهانه بزرگ معمولاً چند ماه طول می کشند. در این مدت، تخته های سکوی کار در معرض نوسانات دما، رطوبت و فشار تکراری هستند. چوب های با گره، الیاف ناپیوسته یا رطوبت بالا در این شرایط عمر مفید کوتاهی دارند.
سختی نصب و جابجایی
هرچه طول سازه داربست بیشتر باشد، حمل و نصب اجزا زمان برتر و پرهزینه تر است. انتخاب تخته هایی با وزن مناسب و استحکام بالا، سرعت اجرا را مستقیماً تحت تأثیر قرار می دهد.
بنابراین، انتخاب داربست فقط بر اساس سرعت نصب یا قیمت اولیه آن کافی نیست. طرح داربست باید بارگذاری مورد انتظار، وضعیت زمین، نقاط مهار مجاز و شیوه دسترسی را در نظر بگیرد.
سکوی کار و انتخاب تخته بنایی مناسب
یکی از اجزای مهم در داربست ها تخته هایی هستند که به عنوان سکوی کار استفاده می شوند. تخته بنایی باید بار مورد انتظار را با اتکا به تکیه گاه های تعیین شده تحمل کند و سطحی پایدار برای رفت و آمد و انجام کار فراهم آورد. با توجه طراحی متفاوت داربست های سازه با دهانه بزرگتر، چالش انتخاب تخته بنایی مناسب برای سکوی کار این نوع داربست ها هم بیشتر خواهد بود.
نکات انتخاب تخته بنایی داربست های دهانه بزرگ
برای انتخاب، فقط به طول اسمی محصول توجه نکنید. عرض و ضخامت، کیفیت چوب، ترک یا گره های نامناسب، تاب خوردگی، رطوبت، شرایط نگهداری و دستورالعمل سازنده نیز در ارزیابی مؤثرند. تخته آسیب دیده، ترک خورده یا به شدت تاب دار را نباید به عنوان عضو سکوی کار به کار برد.
تخته بنایی 6 متری می تواند برای پوشش مسیرهای طولانی تر و کاهش نیاز به اتصال چندین تخته کوچک تر در امتداد سکو گزینه مناسبی برای این نوع داربست ها باشد. اما شش متری تخته بودن به تنهایی مجوز استفاده روی هر دهانه ای نیست.
فاصله واقعی تکیه گاه ها، نحوه مهار تخته، بارگذاری و مشخصات خود محصول باید با طرح داربست تطبیق داده شود. اگر فاصله تکیه گاه های در نظر گرفته شده در داربست، از ظرفیت باری قابل قبول تخته بیشتر باشد، باید استفاده از تکیه گاه میانی یا راهکار طراحی شده دیگری در نظر گرفت؛ نه اینکه با اتکا به طول تخته، خیز و ظرفیت را حدس زد.
در انتخاب میان تخته های کوتاه تر و بلندتر، این نکته را هم بسنجید که حمل و جابجایی تخته بلند دشوارتر است و آسیب احتمالی در طول زیاد می تواند استفاده از آن را نامناسب کند. تعداد تخته ها، چیدمان بدون شکاف خطرناک، مهار در برابر حرکت و بازرسی پیش از هر نوبت کاری نیز به اندازه انتخاب طول اهمیت دارد.
سیستم های داربست مناسب برای دهانه های بزرگ
بسته به شکل هندسی سازه، ارتفاع و نوع عملیات، چند سیستم اصلی برای داربست بندی سازه های بزرگ به کار می روند:
| نوع داربست | کاربرد رایج | مزایا | معایب |
| داربست مثلثی | انواع سازه های ساختمانی و عمرانی | انعطاف پذیری بالا در داربست بندی | نصب و باز کردن طولانی |
| داربست مدولار | اجرای سوله های صنعتی | سرعت نصب بالا | هزینه اولیه بالا |
| داربست کنسولی | دسترسی به نقاط مرتفع | قابل نصب در سازه های دارای محدودیت فضا | ظرفیت باربری کمتر |
| داربست برجی | نماکاری سازه های بلند | پایداری عمودی بالا | نیاز به بستر صاف |
داربست های مدولار و مثلثی از رایج ترین انواع داربست هایی هستند که در پروژه های معمول در ایران مورد استفاده قرار می گیرند. با این حال سازه های خاص تر، مرتفع تر و با محدودیت دسترسی نظیر دهانه های بزرگتر نیازمند استفاده از داربست های کنسولی و برجی هستند.
نکات عملی برای اجرای ایمن داربست بندی سازه با دهانه بزرگ
- پیش از شروع طراحی داربست، بار زنده و مرده روی هر متر مربع سکو محاسبه و مستند شود.
- در هر 4 تا 6 متر ارتفاع، مهاربند افقی و مورب نصب شود.
- حداقل 20 سانتیمتر محل قرارگیری تخته روی تکیه گاه رعایت شود.
- مصالح سنگین در نقطه ای از سکو تجمع داده نشوند و توزیع بار یکنواخت باشد.
- تخته های ترک خورده، بد شکل یا مرطوب بلافاصله تعویض شوند.
- برچیدن داربست از بالا به پایین و به صورت مرحله ای انجام شود.
داربست بندی سازه با دهانه بزرگ یک فرآیند فنی است که هم سیستم داربست و هم مصالح سکوی کار باید با دقت انتخاب شوند. چالش هایی مثل بارگذاری بالا، ارتفاع زیاد و نبود تکیه گاه جانبی، این نوع داربست بندی را از پروژه های معمولی جدا می کند. در این میان، تخته بنایی ۶ متری از جنس کاج روسی با ضخامت ۵ سانتیمتر، گزینه ای است که هم دهانه را بدون اتصال میانی پوشش می دهد، هم در برابر بار مستمر مقاوم است و هم قابلیت استفاده در چندین پروژه را دارد.